Mülkinvest

Rehber

Tapuda Şerh, Beyan ve İrtifak Nasıl Okunur?

Tapu kayıt belgesini bölüm bölüm okuma rehberi: hangi şerhler alımı durdurmalı, beyanlar neyi duyurur, irtifak arsanızı nasıl etkiler ve ipotekli arsa güvenle nasıl alınır.

Mülkinvest Editör 6 dk okuma
Mülkinvest blog kapağı: Tapuda şerh, beyan ve irtifak nasıl okunur
İçindekiler
  1. 1. Tapu Kayıt Belgesi Nereden Alınır?
  2. 2. Tapu Kaydının Bölümleri
  3. 3. Şerh Nedir, Hangi Şerhler Tehlikelidir?
  4. 4. Beyan Nedir?
  5. 5. İrtifak Nedir?
  6. 6. Rehin Bölümü: İpotek
  7. 7. Adım Adım Tapu Kaydı Kontrolü
  8. 8. Sıkça Sorulan Sorular

Tapu kaydını eline alan çoğu kişi yalnızca malikin adına bakar. Oysa bir arsanın gerçek durumu, kaydın alt bölümlerindeki şerh, beyan ve irtifak satırlarında yazar. Haciz, dava, satış vaadi ya da komşuya tanınmış bir geçit hakkı, arsayı satın aldıktan sonra da sizinle birlikte gelir.

Bu rehberde tapu kayıt belgesini bölüm bölüm nasıl okuyacağınızı, en sık karşılaşılan kayıtların ne anlama geldiğini ve hangilerinin alımı durdurmanız gereken işaretler olduğunu anlattık.

Kısaca

  • Şerh: Kişisel bir hakkı ya da bir kısıtlamayı herkese karşı etkili kılan kayıttır. Haciz, dava, satış vaadi ve kira şerhi örnektir.
  • Beyan: Taşınmazla ilgili bir durumu duyuran bilgi kaydıdır. Yönetim planı, riskli yapı ya da bölünemezlik notu gibi.
  • İrtifak: Başkasına ya da başka bir parsele taşınmaz üzerinde tanınmış kullanma hakkıdır. Geçit, intifa, üst hakkı gibi.
  • Bu kayıtların hepsi taşınmazla birlikte yeni malike geçer. Satıştan hemen önce güncel kaydı yeniden alın.

Tapu Kayıt Belgesi Nereden Alınır?

Güncel tapu kaydını yalnızca malik ve malikin yetki verdiği kişiler görebilir. Bu yüzden alıcı olarak kaydı satıcıdan istersiniz. Satıcı belgeyi iki yoldan alabilir:

  • e-Devlet: "Tapu Bilgileri Sorgulama" hizmetinden barkodlu belge alınır. Barkod numarasıyla belgenin gerçekliğini siz de doğrulayabilirsiniz.
  • Tapu müdürlüğü: Kimlikle başvurularak takyidatlı tapu kayıt örneği istenir.

Belgenin tarihine dikkat edin. Bir hafta önceki temiz kayıt, bugün konulmuş bir haczi göstermez. Kapora vermeden önce ve tapu randevusundan bir gün önce kaydı yeniden isteyin. Sorgulama adımlarını tapu sorgulama rehberimizde anlattık.

Tapu Kaydının Bölümleri

Tapu kayıt belgesi dört ana bölümden oluşur. Her biri farklı bir soruya cevap verir:

BölümNe gösterir?Neye bakmalısınız?
Taşınmaz bilgileriİl, ilçe, mahalle, ada, parsel, yüzölçümü ve nitelik (arsa, tarla, bağ gibi)İlandaki ada-parsel ve metrekare ile aynı mı? Nitelik "tarla" ise imarlı değildir.
Mülkiyet bilgileriMalikler, hisse oranları, edinme sebebi ve tarihiSatıcı malik mi? Hisse oranı "1/1" değilse arsa hisselidir.
Şerh, beyan, irtifakKısıtlamalar, kişisel haklar, bilgi notları ve kullanım haklarıHer satırın türünü, lehtarını ve tarihini okuyun.
Rehin bilgileriİpotekler: alacaklı, tutar, dereceİpotek varsa borcun satışla birlikte nasıl kapatılacağını konuşun.

Mülkiyet bölümünü okumak

Malik satırında "1/1" yazıyorsa taşınmazın tamamı o kişiye aittir. "1/4", "120/3500" gibi kesirler ise paylı mülkiyeti, yani hisseli tapuyu gösterir. Edinme sebebi sütununda "satış", "intikal" (miras), "bağış" ya da "imar uygulaması" gibi bilgiler yer alır. Yakın tarihte bağışla edinilmiş ya da tapuda değerinin çok altında gösterilmiş bir taşınmazda, işlemin geçmişini sormak yerinde olur.

Şerh Nedir, Hangi Şerhler Tehlikelidir?

Şerh, normalde yalnızca iki kişi arasında geçerli olan bir hakkı ya da mahkeme ve icra dairesinin koyduğu bir kısıtlamayı tapuya yazarak herkese karşı etkili kılar. Şerh varken taşınmazı satın alan kişi, "bilmiyordum" diyemez.

ŞerhAnlamıAlıcı için risk
HacizMalikin borcu için icra ya da vergi dairesi taşınmaza el koymuştur.Yüksek. Haciz yeni malike geçer, alacaklı satış isteyebilir.
İhtiyati tedbirMahkeme, dava bitene kadar devri durdurmuştur.Çok yüksek. Çoğu durumda satış yapılamaz.
DavalıdırTaşınmazın mülkiyetiyle ilgili dava açılmıştır.Yüksek. Dava kazanılırsa tapunuz iptal edilebilir.
Satış vaadiMalik taşınmazı noterde başkasına satmayı vaat etmiştir.Yüksek. Vaat alacaklısı sizden tapuyu isteyebilir.
Kira şerhiKira sözleşmesi tapuya işlenmiştir.Orta. Kiracıyı şerh süresince çıkaramazsınız.
Aile konutuKonut, eşlerin birlikte oturduğu evdir.Orta. Diğer eşin açık rızası olmadan devir yapılmaz.
Önalım, geri alım, alım hakkıBaşkasına taşınmazı öncelikli ya da belirli koşulla alma hakkı tanınmıştır.Yüksek. Hak kullanılırsa taşınmazı devretmek zorunda kalırsınız.
Kamulaştırmaİdare taşınmaz için kamulaştırma kararı almıştır.Yüksek. Kamulaştırma sürecini ve bedel tartışmasını devralırsınız.

Bu şerhlerden biri varsa durun

  • İhtiyati tedbir, davalıdır ya da satış vaadi şerhi bulunan bir taşınmaza kapora vermeyin.
  • Haciz varsa borcun satış bedelinden ödenip haczin satıştan önce kaldırılmasını şart koşun.
  • Şerhin dayanağı olan belgeyi (dava dosya numarası, icra dosyası, noter sözleşmesi) görmeden karar vermeyin.

Her şerh kalıcı değildir. Satış vaadi şerhi, Tapu Kanunu’na göre şerh tarihinden itibaren beş yıl içinde satış yapılmazsa silinir. Kira şerhi kira süresi sonunda anlamını yitirir. Haciz ise borç ödenip icra dairesi yazı gönderdiğinde kaldırılır. Bir şerhin ne zaman ve nasıl silineceğini öğrenmek, pazarlıkta elinizi güçlendirir.

Beyan Nedir?

Beyanlar hanesindeki kayıtlar kendi başına bir hak kurmaz; taşınmazla ilgili bir durumu duyurur. Ancak bazı beyanlar taşınmazı nasıl kullanabileceğinizi doğrudan belirler. En sık görülenler:

  • Yönetim planı: Kat mülkiyetli binalarda ortak alanların kullanım kuralları. Daire alıyorsanız içeriğini isteyin.
  • Riskli yapı: Binanın kentsel dönüşüm kapsamında riskli olduğu tespit edilmiştir; yıkım süreci başlayabilir.
  • Bölünemezlik: Tarım arazisinin asgari büyüklüğün altına bölünemeyeceği notu.
  • İmar uygulaması notları: Parselin hangi uygulamayla oluştuğu ya da düzenleme ortaklık payı bilgisi.
  • Kültür varlığı: Taşınmaz tescilli bir yapı ya da sit alanındadır; her işlem kurul iznine bağlıdır.
  • Muhdesat: Arazi üzerindeki bina ya da ağaçların başka bir kişiye ait olduğu bilgisi.

Beyan kaydını gördüğünüzde "bu sadece bir not" deyip geçmeyin. Riskli yapı ya da kültür varlığı beyanı, taşınmazın değerini ve kullanımını kökten değiştirir. Ayrıntı için beyanlar hanesi terimine bakabilirsiniz.

İrtifak Nedir?

İrtifak hakkı, taşınmaz üzerinde başka bir kişiye ya da başka bir parsele tanınmış kullanma hakkıdır. Kayıtta hakkın "lehine" mi "aleyhine" mi olduğu yazar:

  • Aleyhine kayıt: Arsanız yüklüdür. Örneğin komşu parsel arsanızın içinden geçerek yola çıkabilir.
  • Lehine kayıt: Arsanız yararlanır. Örneğin yolu olmayan arsanızın komşu parselden geçit hakkı vardır; bu bir değer artırıcıdır.
İrtifak türüNe demek?
Geçit hakkıBir parselin diğerinin üzerinden yola geçebilmesi.
Mecra irtifakıSu, elektrik, doğal gaz hattının araziden geçmesi. Enerji hatlarında hattın altına yapı yapılamaz.
İntifa hakkıBaşka birinin taşınmazı kullanıp gelirini alması. Hak sahibi yaşadıkça sürebilir.
Oturma hakkıBir kişinin evde oturma hakkı. Malik olsanız da hak sahibi çıkmadan konutu kullanamazsınız.
Üst hakkıArazinin üzerinde başkasına ait bir yapı bulunabilmesi.

Bir arsada intifa ya da oturma hakkı varsa tapu sizin olsa bile arsayı kullanamayabilirsiniz. Bu tür kayıtlar çoğunlukla aile içi devirlerde görülür; hak sahibinin yaşını ve hakkın süresini öğrenmeden işlem yapmayın.

Rehin Bölümü: İpotek

Rehinler bölümünde ipoteğin alacaklısı, tutarı ve derecesi yazar. Banka kredilerinde tapuda görülen tutar çoğu zaman gerçek borç değil, taşınmazın sorumlu olacağı üst sınırdır. Gerçek borcu öğrenmek için bankadan güncel borç yazısı istenir.

İpotekli bir arsa alınabilir. Güvenli yöntem, satış günü bedelin borcu kapatacak kısmının doğrudan bankaya ödenmesi ve ipoteğin aynı gün fek edilmesidir. Satıcının "sonra kaldırırım" sözüne güvenmeyin.

Adım Adım Tapu Kaydı Kontrolü

  1. Taşınmazı eşleştirin: Kayıttaki il, ilçe, ada, parsel ve metrekareyi ilanla karşılaştırın. Konumu parsel sorgu ile haritada kontrol edin.
  2. Maliki doğrulayın: Satıcının kimliği malik satırıyla aynı mı? Vekil geliyorsa vekâletnamenin satış yetkisini ve tarihini görün.
  3. Hisse oranına bakın: "1/1" değilse arsa hisselidir; diğer paydaşları ve önalım riskini araştırın.
  4. Şerhleri tek tek okuyun: Her şerhin türünü, tarihini ve lehtarını not edin. Durdurucu şerh varsa işlemi askıya alın.
  5. Beyanları yorumlayın: Riskli yapı, kültür varlığı, bölünemezlik gibi notların kullanımı nasıl etkilediğini öğrenin.
  6. İrtifakların yönüne bakın: Arsanız yüklü mü, yararlanan mı? Hattın ya da geçidin arazide nereden geçtiğini görün.
  7. İpoteği netleştirin: Banka borç yazısını alın, fek işleminin satışla aynı gün yapılmasını sağlayın.
  8. Son gün yeniden sorgulayın: Tapu randevusundan önceki gün kaydı tekrar alın.

Tapu kaydı her şeyi göstermez

İmar durumu, yola cephe, planlanan kamulaştırma ya da yapının ruhsat durumu tapu kaydında görünmeyebilir. Bunlar için belediyeden imar durumu belgesi alın. Diğer kontrolleri arsa alırken dikkat edilmesi gerekenler listemizde topladık.

Doğrulanmış arsa ve tarla ilanlarını inceleyin

Mülkinvest’te ilanların ada ve parsel bilgisi resmî kayıttan gelir.

Sıkça Sorulan Sorular

Tapuda şerh ile beyan arasındaki fark nedir?

Şerh, kira, satış vaadi ya da önalım gibi kişisel bir hakkı veya haciz, ihtiyati tedbir gibi bir kısıtlamayı tapuya yazarak herkese karşı etkili kılar; taşınmazı sonradan alan kişi de bununla bağlıdır. Beyan ise hak kurmaz, yönetim planı, riskli yapı ya da bölünemezlik gibi bir durumu duyurur. Her ikisi de alım öncesinde okunmalıdır.

Şerhli tapu satın alınır mı?

Şerhin türüne bağlıdır. Kira şerhi gibi kayıtlar satışa engel değildir ama yeni malike geçer. Haciz varsa borç satış bedelinden ödenip haciz satıştan önce kaldırılmalıdır. İhtiyati tedbir, davalıdır ya da satış vaadi şerhi bulunan bir taşınmazda dava ve sözleşme incelenmeden işlem yapılmamalı, kapora verilmemelidir.

Tapudaki irtifak hakkı ne demektir?

İrtifak, taşınmaz üzerinde başka bir kişiye ya da parsele tanınmış kullanma hakkıdır: geçit, su ya da enerji hattı, intifa, oturma ve üst hakkı gibi. Kayıt arsanızın aleyhine ise arsanız yüklüdür; lehine ise arsanız bu haktan yararlanır. Aleyhine kurulmuş bir intifa ya da oturma hakkı, malik olsanız bile taşınmazı kullanmanızı engelleyebilir.

Tapu kaydını alıcı kendisi sorgulayabilir mi?

Hayır, güncel tapu kaydını yalnızca malik ve onun yetkilendirdiği kişiler alabilir. Alıcı, satıcıdan e-Devlet üzerinden alınmış barkodlu tapu kayıt belgesini ister ve barkodu doğrulama ekranından kontrol eder. Belge, tapu randevusundan hemen önce yeniden alınmalıdır.

İpotekli arsa nasıl güvenle alınır?

Bankadan güncel borç tutarını gösteren yazı alınır. Satış günü bedelin borcu kapatacak kısmı doğrudan bankaya ödenir ve banka ipoteğin kaldırılması için tapu müdürlüğüne fek yazısı gönderir. İpoteğin silindiği görüldükten sonra devir tamamlanır. Satıcının ipoteği sonradan kaldıracağı sözüne güvenilmemelidir.

Bu rehberi paylaşın

WhatsApp LinkedIn

Tüm yazılar