Rehber
KAKS, TAKS, Emsal Nedir? Örnekli Hesaplama
Emsal, KAKS ve TAKS'ın anlamı, kat adediyle birlikte nasıl çalıştığı, emsal dışı alanlar ve arsa değerine etkisi; üç örnek imar durumu ve ücretsiz emsal hesaplayıcı.
Mülkinvest Editör
4 dk okuma
İçindekiler
İmar durumu belgesinde "E: 1,50 · TAKS: 0,30 · Yençok: 15,50" gibi bir satır görürsünüz. Bu üç değer, arsaya ne kadar büyük bir bina yapılabileceğini, yani arsanın değerini belirler. Aynı büyüklükteki iki arsadan emsali yüksek olan, kat kat daha pahalı olabilir.
Bu yazıda KAKS, TAKS ve emsalin ne olduğunu, birbirleriyle nasıl çalıştığını ve hangisinin sınırı belirlediğini örneklerle anlattık. Kendi arsanızı hesaplamak için aşağıdaki hesaplayıcıyı kullanabilirsiniz.
Kısaca
- Emsal (KAKS): Yapılabilecek toplam inşaat alanının arsa alanına oranı. Arsa alanı × emsal = toplam inşaat hakkı.
- TAKS: Binanın zeminde kaplayabileceği alanın arsa alanına oranı. Arsa alanı × TAKS = taban alanı.
- Kat adedi ya da yükseklik: Taban alanının kaç kata çıkabileceğini sınırlar.
- Gerçek sınır, bu üçünden hangisi önce dolarsa odur.
Emsal ve KAKS Nedir?
Emsal, bir parselde yapılabilecek toplam inşaat alanının parsel alanına oranıdır. Planlarda "E" ya da "KAKS" (kat alanı katsayısı) olarak yazılır; günlük kullanımda ikisi aynı anlama gelir.
Hesap basittir: parsel alanı × emsal = emsale esas toplam inşaat alanı. 500 metrekarelik bir arsada emsal 1,50 ise yapılabilecek toplam alan 750 metrekaredir. Bu alan tek katta da, beş kata bölünerek de kullanılabilir; ancak bunu TAKS ve kat sınırı belirler.
TAKS Nedir?
TAKS, taban alanı katsayısıdır. Binanın zemine oturan izdüşümünün parsel alanına oranını sınırlar: parsel alanı × TAKS = en büyük taban alanı. 500 metrekarelik arsada TAKS 0,30 ise bina zeminde en fazla 150 metrekare yer kaplayabilir; kalan alan bahçe olarak kalır.
TAKS, bahçe mesafeleriyle birlikte okunur. Ön, yan ve arka bahçe mesafeleri düşüldükten sonra kalan alan TAKS’ın verdiğinden küçükse, sınırı bahçe mesafeleri belirler.
Üç Sınır Birlikte Nasıl Çalışır?
Bir binanın büyüklüğü üç sınırdan en küçüğüyle belirlenir:
- Emsal sınırı: Parsel alanı × emsal.
- Taban sınırı: Parsel alanı × TAKS. Her kat en fazla bu kadar olabilir.
- Kat sınırı: Taban alanı × izin verilen kat adedi.
Aynı 500 metrekarelik arsa için üç farklı imar durumu:
| İmar durumu | Emsal sınırı | Taban × kat sınırı | Yapılabilecek |
|---|---|---|---|
| E 1,50 · TAKS 0,30 · 5 kat | 500 × 1,50 = 750 m² | 150 × 5 = 750 m² | 750 m² (iki sınır eşit) |
| E 2,00 · TAKS 0,30 · 4 kat | 500 × 2,00 = 1.000 m² | 150 × 4 = 600 m² | 600 m² (kat sınırı belirliyor) |
| E 0,60 · TAKS 0,30 · 3 kat | 500 × 0,60 = 300 m² | 150 × 3 = 450 m² | 300 m² (emsal belirliyor) |
İkinci örnekte emsal 1.000 metrekare izin verdiği hâlde kat sınırı yüzünden yalnızca 600 metrekare yapılabilir. Bu yüzden ilanlardaki "emsali 2" ifadesi tek başına yeterli değildir; kat adedi ve TAKS da sorulmalıdır.
Emsal Hesaplayıcı
- En büyük taban alanı
- –
- Emsal sınırı
- –
- Taban × kat sınırı
- –
- Emsale esas yapılabilecek alan
- –
- Belirleyici sınır
- –
Tahmini hesaptır. Bahçe mesafeleri, plan notları ve emsal dışı alanlar sonucu değiştirir. Kesin hesap için belediyeden imar durumu belgesi alın ve bir mimara danışın.
Emsale Dâhil Olmayan Alanlar
Gerçek bina, emsalin verdiği alandan büyük olur. Çünkü bazı bölümler yönetmelik gereği emsal hesabına katılmaz. Bunlara emsal harici alan denir:
- Kapalı otopark ve sığınak alanları
- Asansör boşlukları, yangın merdiveni ve tesisat alanları
- Belirli ölçüleri aşmayan açık çıkmalar, yani balkonlar
- Ortak kullanılan bazı teknik hacimler
Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği’ne göre bu alanların toplamı, kural olarak emsale esas alanın yüzde 30’unu geçemez. Bu nedenle 750 metrekarelik emsal hakkı olan bir parselde, emsal dışı alanlarla birlikte toplam inşaat alanı 900–975 metrekareye çıkabilir. Kesin sınır ve hangi alanların sayılacağı için güncel yönetmelik ve plan notları esas alınır.
Kat Adedi, Yençok ve Hmax
Planlarda kat sınırı iki şekilde verilir: kat adedi ("5 kat") ya da metre cinsinden yükseklik ("Yençok: 15,50" veya "Hmax: 15,50"). Yükseklik verilmişse kaç kat yapılabileceği, yönetmelikteki kat yüksekliklerine göre hesaplanır. Yükseklik "serbest" ise sınırı emsal ve TAKS çizer.
Eğimli arsalarda yükseklik, kotun alındığı noktadan ölçülür. Yoldan aşağı doğru eğimli bir arsada açığa çıkan bodrum katlar ek kullanım alanı sağlayabilir; bunların emsale dâhil olup olmadığı yönetmeliğe ve plan notuna bağlıdır.
Emsal Arsa Değerini Nasıl Etkiler?
Müteahhitler arsayı metrekaresiyle değil, üzerine yapılabilecek satılabilir alanla değerlendirir. Bu yüzden emsali 1,50 olan 500 metrekarelik bir arsa ile emsali 0,60 olan 1.250 metrekarelik bir arsa, aynı inşaat hakkını (750 m²) verir ve yakın değerde olabilir.
Kat karşılığı tekliflerde de hesap budur: toplam inşaat alanından çıkan daire sayısı, arsa sahibine kaç daire verilebileceğini belirler. Değer hesabının ayrıntılarını arsa değeri hesaplama yazımızda bulabilirsiniz.
Arsa alırken dikkat
- Emsal, TAKS ve kat adedini ilan metninden değil, belediyenin güncel imar durumu belgesinden öğrenin.
- Yola terk ya da düzenleme ortaklık payı kesintisi varsa hesabı kalan net alan üzerinden yapın.
- "Emsal artacak" beklentisine para ödemeyin; plan değişikliği kesinleşmeden geçerli değildir.
İmar durumunu nasıl alacağınızı imar durumu sorgulama rehberimizde anlattık. Terimlerin kısa tanımları için KAKS, taban alanı ve katlar alanı sayfalarına bakabilirsiniz.
İmarlı arsa ilanlarını inceleyin
İlanları il ve ilçeye göre süzün, parseli haritada görün.
Sıkça Sorulan Sorular
Emsal ile KAKS aynı şey mi?
Evet. Emsal, yapılabilecek toplam inşaat alanının parsel alanına oranıdır; imar planlarında E ya da KAKS (kat alanı katsayısı) olarak yazılır. 500 metrekarelik bir arsada emsal 1,50 ise emsale esas toplam inşaat alanı 750 metrekaredir.
TAKS nasıl hesaplanır?
Parsel alanı TAKS değeriyle çarpılır. TAKS 0,30 olan 500 metrekarelik bir arsada bina zeminde en fazla 150 metrekare yer kaplayabilir. Bahçe mesafeleri düşüldükten sonra kalan alan daha küçükse, taban alanını bahçe mesafeleri sınırlar.
Emsal 2 olan arsaya kaç metrekare bina yapılır?
Emsal sınırı parsel alanının iki katıdır; ancak gerçek alan TAKS ve kat adedine de bağlıdır. 500 metrekarelik, TAKS 0,30 ve dört katlı bir arsada emsal 1.000 metrekare izin verse bile taban alanı 150 metrekare olduğu için en fazla 600 metrekare yapılabilir. Ayrıca otopark, sığınak gibi emsal dışı alanlar eklenir.
Emsal hesabına balkon ve otopark dâhil mi?
Kapalı otopark, sığınak, asansör ve yangın merdiveni gibi alanlar ile belirli ölçüleri aşmayan balkonlar emsal hesabına katılmaz. Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'ne göre bu emsal dışı alanların toplamı, kural olarak emsale esas alanın yüzde 30'unu geçemez. Kesin kurallar için güncel yönetmelik ve plan notları esas alınır.
Arsanın emsalini nereden öğrenirim?
Arsanın bulunduğu belediyenin imar müdürlüğünden alınan imar durumu belgesinde emsal, TAKS, kat adedi ve bahçe mesafeleri yazar. Birçok belediye bu bilgileri e-İmar sayfasında da gösterir; ancak satın alma kararı için güncel tarihli yazılı belge esas alınmalıdır.